Hướng dẫn sử dụng bánh xe đẩy an toàn cho người mới

Vì vậy, người mới không nên bắt đầu bằng việc “đẩy thử xem có đi được không”. Trình tự an toàn phải là kiểm tra xe, xác định tải, đánh giá tuyến đường, sắp xếp hàng, thử phanh rồi mới di chuyển. Trong suốt quá trình vận hành, cần ưu tiên đẩy thay vì kéo, giữ tầm nhìn thông thoáng và dừng ngay khi bánh xe có dấu hiệu rung, lệch, kẹt hoặc phát tiếng bất thường.

Hiểu đúng tải trọng trước khi chất hàng

Tải trọng là yếu tố đầu tiên cần kiểm tra vì bánh xe có thể vẫn lăn khi bị quá tải, nhưng ổ bi, càng bánh, trục, mặt lăn và vị trí lắp đặt đang phải chịu ứng suất vượt mức thiết kế. Hư hỏng có thể xuất hiện từ từ dưới dạng bánh quay nặng, mòn lệch hoặc biến dạng; cũng có thể xảy ra đột ngột khi xe đi qua khe sàn, gờ cửa hay điểm lún.

Thông số cần quan tâm là tải trọng cho phép của cả xe hoặc của từng bánh, không phải chỉ khối lượng của món hàng lớn nhất. Tổng tải thực tế bao gồm:

·         Khối lượng của xe đẩy

·         Khối lượng hàng hóa

·         Khối lượng khay, thùng, giá hoặc phụ kiện đặt trên xe

·         Lực tăng thêm khi xe vượt gờ, va chạm hoặc đổi hướng đột ngột

Không nên lấy tải trọng một bánh nhân với số bánh rồi mặc nhiên xem đó là sức tải an toàn của xe. Trên mặt sàn không bằng phẳng, tải có thể không phân bố đều lên tất cả bánh. Có thời điểm phần lớn tải trọng dồn vào ba bánh, thậm chí tập trung mạnh hơn tại một góc nếu hàng đặt lệch.

ISO 2175 đề cập đến tải trọng danh nghĩa, phân loại, lựa chọn và điều kiện kiểm tra bánh xe công nghiệp; trong khi ISO 22883 quy định yêu cầu kỹ thuật và thử nghiệm đối với bánh xe dùng cho ứng dụng công nghiệp được đẩy bằng tay hoặc kéo bằng thiết bị, trong phạm vi tốc độ tới 1,1 m/s, tương đương khoảng 4 km/h. Điều này cho thấy tải trọng phải được hiểu cùng với điều kiện sử dụng, không phải là một con số tách rời môi trường vận hành.

Trước khi sử dụng, người vận hành cần đọc nhãn tải trọng trên xe, tài liệu kỹ thuật hoặc thông số của nhà sản xuất. Khi không xác định được tải trọng cho phép, không nên dùng xe để chở hàng nặng dựa trên cảm giác.

Kiểm tra bánh xe, càng bánh và khóa hãm

Một bánh xe đẩy thường gồm mặt lăn, lõi bánh, ổ bi hoặc bạc lót, trục bánh, càng bánh và bộ phận xoay nếu là bánh xoay. Chỉ cần một thành phần hoạt động không bình thường, lực đẩy và khả năng điều hướng của toàn bộ xe đều có thể thay đổi.

Trước mỗi lần sử dụng, nên quan sát và thử các điểm sau:

·         Mặt bánh có bị nứt, bong, mẻ, phẳng cục bộ hoặc dính vật lạ hay không

·         Trục và bu-lông có bị lỏng, cong, rỉ hoặc thiếu chi tiết giữ hay không

·         Càng bánh có biến dạng, nứt hoặc lệch khỏi phương thẳng đứng hay không

·         Bánh có quay trơn khi nâng nhẹ xe và xoay bằng tay hay không

·         Bánh xoay có đổi hướng tự do, không giật cục hay phát tiếng bất thường hay không

·         Khóa hãm có giữ được bánh khi tác động lực nhẹ lên xe hay không

·         Bản mã, chân ren hoặc vị trí gắn bánh có chắc chắn hay không

Bánh xoay giúp xe đổi hướng, còn bánh cố định giúp giữ hướng chạy ổn định. Một cấu hình phổ biến là kết hợp một cặp bánh cố định và một cặp bánh xoay để người dùng vừa kiểm soát hướng vừa quay xe thuận lợi. OSHA từng mô tả một giải pháp xe vận chuyển có một bộ bánh cố định và một bộ bánh xoay nhằm hỗ trợ điều hướng.

Khóa hãm cũng cần được hiểu đúng. Một số loại chỉ khóa chuyển động quay của bánh, trong khi loại khác có thể khóa cả bánh và cơ cấu xoay. Khóa hãm không phải lúc nào cũng có chức năng giữ xe an toàn trên mặt dốc. Người dùng cần kiểm tra đúng loại phanh và giới hạn do nhà sản xuất công bố.

Không tiếp tục sử dụng khi bánh bị kẹt, càng bánh cong, phanh không giữ được xe hoặc vị trí lắp bánh bị lỏng. Việc dùng lực lớn để “cố đẩy” có thể làm xe đổi hướng bất ngờ hoặc khiến chi tiết hư hỏng hoàn toàn.

Đánh giá mặt sàn và tuyến đường di chuyển

Lực cần để làm xe bắt đầu lăn thường lớn hơn lực duy trì chuyển động. Lực này tiếp tục tăng khi bánh có đường kính nhỏ, ổ bi kém, mặt sàn mềm, sàn gồ ghề, bánh bị mòn hoặc xe phải vượt qua khe và gờ.

Trước khi chất hàng, người dùng nên đi kiểm tra toàn bộ tuyến đường. Cần nhận diện:

·         Độ dốc của sàn

·         Gờ cửa, khe rãnh và mép thang nâng

·         Nước, dầu, cát, dây điện hoặc vật cản

·         Khu vực có người qua lại

·         Góc khuất, cửa ra vào và lối rẽ hẹp

·         Khoảng trống phía trên và hai bên xe

·         Khả năng chịu tải của sàn hoặc sàn nâng

·         Điểm dừng và vị trí dỡ hàng

Cơ quan Health and Safety Executive của Anh phân nhóm rủi ro khi đẩy và kéo theo bốn yếu tố: nhiệm vụ, người thực hiện, tải và môi trường. Vì thế, cùng một xe và cùng một khối lượng hàng có thể an toàn trên nền phẳng nhưng trở nên khó kiểm soát khi đi qua dốc, sàn trơn hoặc không gian chật.

Không nên sử dụng xe đẩy thông thường trên cầu thang. Với dốc, cần đặc biệt thận trọng vì xe có xu hướng tự chuyển động theo chiều thấp xuống. Nếu tải nặng, dốc lớn hoặc không có biện pháp kiểm soát phù hợp, người vận hành phải đổi phương án vận chuyển thay vì cố giữ xe bằng sức người.

Tuyến đường cũng phải đủ rộng để người đẩy đứng phía sau xe mà không bị ép vào tường, kệ hoặc thiết bị. Tại góc khuất và cửa ra vào, cần giảm tốc độ, quan sát và cảnh báo người ở phía đối diện khi cần thiết.

Sắp xếp hàng để xe không mất ổn định

Xe đẩy không chỉ cần đủ khả năng chịu tải mà còn phải giữ được ổn định khi bắt đầu di chuyển, phanh, rẽ và đi qua mặt sàn không đều. Hàng đặt cao hoặc lệch tâm làm trọng tâm chung dịch chuyển, khiến xe dễ nghiêng và khó đổi hướng.

Khi chất hàng, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

·         Đặt vật nặng ở tầng thấp và gần tâm sàn xe

·         Phân bố khối lượng tương đối đều giữa các phía

·         Không để hàng nhô ra ngoài làm vướng người hoặc công trình

·         Không xếp hàng che khuất tầm nhìn

·         Cố định vật có thể lăn, trượt, nghiêng hoặc đổ

·         Không đặt vật rời trên đỉnh chồng hàng

·         Không dùng tay giữ một chồng hàng mất ổn định trong lúc đẩy

·         Chất và dỡ hàng khi xe đã dừng, ở nền ổn định và khóa hãm đã được kích hoạt

Nếu hàng che khuất phía trước, người vận hành không nên vừa đẩy vừa nghiêng người sang một bên để quan sát. Cách xử lý an toàn hơn là giảm chiều cao chồng hàng, chia nhỏ chuyến hoặc bố trí người hỗ trợ quan sát tuyến đường.

Việc buộc hàng cũng phải phù hợp với đặc tính của vật được vận chuyển. Dây giữ chỉ hạn chế chuyển động khi được neo vào vị trí đủ chắc; nó không khắc phục được tình trạng xe quá tải hoặc hàng có trọng tâm quá cao.

Sau khi chất xong, nên thử độ ổn định bằng cách tác động lực nhẹ khi xe vẫn đang đứng yên. Nếu hàng xê dịch, xe nghiêng hoặc một bánh có dấu hiệu mất tiếp xúc ổn định với sàn, cần sắp xếp lại trước khi di chuyển.

Kỹ thuật đẩy và điều khiển xe an toàn

Trong điều kiện thông thường, nên đẩy xe thay vì kéo xe. OSHA cho biết đẩy thường cần ít sức hơn vì người vận hành có thể tận dụng trọng lượng cơ thể; kéo xe còn làm tăng nguy cơ xe va vào cẳng chân hoặc mắt cá.

Tư thế đẩy phù hợp gồm:

·         Đứng đối diện hướng di chuyển

·         Đặt hai chân vững và giữ thăng bằng

·         Giữ lưng ở tư thế tự nhiên, không cúi gập hoặc xoắn người

·         Dùng hai tay nắm chắc tay cầm khi điều kiện cho phép

·         Giữ khuỷu tay gần cơ thể

·         Tạo lực bằng chân và trọng lượng cơ thể thay vì chỉ dùng vai, cổ tay

·         Bắt đầu bằng lực tăng dần, không giật mạnh

·         Đi với tốc độ đủ chậm để có thể dừng xe chủ động

Khi bắt đầu di chuyển, cần mở khóa hãm hoàn toàn. Khóa chỉ được mở sau khi người vận hành đã đứng đúng vị trí và kiểm soát được xe. Không dùng chân đá vào bánh hoặc cơ cấu phanh để ép xe chuyển động.

Khi rẽ, phải giảm tốc trước khi vào góc. Rẽ gấp ở tốc độ cao làm tải trọng dịch sang một bên, khiến hàng xô lệch và tăng nguy cơ lật. Cần tạo vòng rẽ rộng, đặc biệt với xe dài, hàng cao hoặc xe sử dụng bánh cố định.

Khi dừng, giảm lực đẩy từ từ và tránh chặn một xe nặng bằng tay, chân hoặc cơ thể. Sau khi xe đứng yên trên mặt phẳng phù hợp, mới kích hoạt khóa hãm. Không để xe không có người kiểm soát tại lối đi, trước cửa, trên dốc hoặc tại khu vực có phương tiện khác hoạt động.

Nếu xe đột nhiên cần lực lớn hơn bình thường, hãy dừng lại. Nguyên nhân có thể là bánh mắc vật lạ, phanh chưa nhả hết, tải dịch chuyển, ổ bi hỏng hoặc bánh đang đi vào khe sàn. Tiếp tục tăng lực không xử lý được nguyên nhân và có thể gây chấn thương do quá sức. Việc đẩy, kéo xe chở vật nặng đã được OSHA xác định là yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tổn thương lưng, vai và các chi.

Các tình huống phải dừng và không tiếp tục sử dụng

Người mới thường cho rằng chỉ cần xe vẫn lăn là có thể tiếp tục vận hành. Đây là cách đánh giá không an toàn. Khả năng lăn không chứng minh rằng bánh xe, phanh, kết cấu và tải hàng vẫn nằm trong điều kiện sử dụng cho phép.

Cần dừng xe ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

·         Xe tự lệch mạnh sang một bên

·         Một bánh không quay hoặc không tiếp xúc ổn định với sàn

·         Bánh rung, đảo, kêu lớn hoặc nóng bất thường

·         Khóa hãm không nhả hết hoặc không giữ được xe

·         Hàng hóa trượt, nghiêng, đổ hoặc che khuất tầm nhìn

·         Tay cầm, khung xe hoặc sàn xe bị lỏng, nứt hay biến dạng

·         Người vận hành phải cúi gập, giật hoặc dùng lực quá lớn

·         Tuyến đường có dốc, khe, vật cản hoặc bề mặt không phù hợp

·         Khối lượng hàng không xác định hoặc có khả năng vượt tải

·         Xe tăng tốc ngoài khả năng kiểm soát

Khi bánh bị mắc vật cản, phải giữ xe đứng yên, kích hoạt phanh nếu có thể và dỡ bớt tải khi cần. Không đưa tay hoặc chân vào dưới xe đang chịu tải. Không tự sửa chữa khi xe có nguy cơ chuyển động, tải chưa được cố định hoặc người thực hiện không có dụng cụ và chuyên môn phù hợp.

Với xe chở tải rất nặng, không nên mặc định rằng nhiều người cùng đẩy sẽ giải quyết được vấn đề. OSHA lưu ý rằng xe chất tải nặng không nên được di chuyển thủ công; nếu bắt buộc phải thao tác bằng tay trong một số tình huống chuyên biệt, cần đủ người để duy trì lực đẩy trong giới hạn được khuyến nghị.

Sau sự cố va chạm, rơi hàng hoặc bánh đập mạnh vào gờ, xe cần được kiểm tra lại trước khi sử dụng. Những hư hỏng như càng bánh cong, bản mã lỏng hoặc mặt bánh nứt có thể chưa biểu hiện rõ khi xe không tải.

Sử dụng bánh xe đẩy an toàn bắt đầu từ việc hiểu rằng xe chỉ là một phương tiện hỗ trợ, không thay thế cho việc kiểm soát tải trọng, tuyến đường và thao tác của con người. Người mới cần kiểm tra thông số tải, tình trạng bánh và phanh, đánh giá mặt sàn, đặt hàng thấp và cân bằng, sau đó đẩy xe bằng tư thế ổn định với tốc độ có thể kiểm soát.

Nguyên tắc quan trọng nhất là không cố dùng sức để khắc phục một vấn đề kỹ thuật. Khi xe khó lăn, lệch hướng, rung, mất phanh hoặc hàng mất ổn định, phải dừng lại và xử lý nguyên nhân trước khi tiếp tục. Một chuyến vận chuyển chậm hơn nhưng được kiểm soát luôn an toàn hơn việc đẩy nhanh một chiếc xe đang có dấu hiệu bất thường.