Kiến thức về giới hạn tải trọng khi sử dụng xe đẩy hàng

Muốn sử dụng xe đẩy đúng cách, người lao động phải đồng thời kiểm tra tải trọng ghi trên thiết bị, tình trạng bánh xe và khung xe, cách phân bố hàng, khả năng quan sát, đặc điểm tuyến đường và lực cần thiết để khởi động, duy trì hoặc dừng xe. Các hướng dẫn về công thái học cũng đánh giá hoạt động đẩy và kéo theo lực tác động cùng điều kiện thực tế, thay vì chỉ dựa vào khối lượng hàng.

Giới hạn tải trọng xe đẩy thực sự có ý nghĩa gì?

Giới hạn tải trọng thường được thể hiện bằng kilogram hoặc một đơn vị khối lượng tương đương trên nhãn, bảng thông số hoặc tài liệu hướng dẫn của nhà sản xuất. Con số này cho biết khả năng chịu tải thiết kế của những bộ phận như mặt sàn chở hàng, khung, trục, bánh xe, tay đẩy và các điểm liên kết.

Người lao động cần phân biệt ba đại lượng:

·         Khối lượng hàng hóa là tổng khối lượng vật được đặt lên xe

·         Tải trọng danh định của xe là giới hạn hàng hóa được nhà sản xuất công bố theo điều kiện quy định

·         Tổng khối lượng chuyển động gồm bản thân xe và toàn bộ hàng hóa, có ảnh hưởng trực tiếp đến lực cần thiết để điều khiển xe

Cách hiểu cụ thể về tải trọng danh định phải theo nhãn và tài liệu của từng mẫu xe. Không nên tự mặc định rằng mọi nhà sản xuất đều tính tải trọng theo cùng một cách.

Ví dụ, một xe được ghi tải trọng 300 kg không có nghĩa người lao động nên luôn chất đủ 300 kg. Con số này chỉ xác lập giới hạn không được vượt qua; mức tải phù hợp trong một công việc cụ thể còn phụ thuộc vào mặt sàn, độ dốc, bánh xe, quãng đường, tần suất thao tác và khả năng kiểm soát hàng.

Tải trọng cũng không được ước lượng bằng kích thước hoặc số kiện hàng. Những kiện nhỏ chứa kim loại, chất lỏng hoặc linh kiện đặc có thể nặng hơn nhiều so với vẻ ngoài. Khi không xác định được khối lượng, người lao động phải cân, tra nhãn hàng hoặc yêu cầu người phụ trách cung cấp thông tin trước khi vận chuyển.

Vì sao không được đánh đồng tải trọng danh định với tải trọng vận hành an toàn?

Khả năng chịu tải của kết cấu xe và khả năng điều khiển xe của con người là hai vấn đề khác nhau.

Xe có thể chưa bị gãy hoặc biến dạng khi chở gần tải trọng danh định, nhưng người lao động vẫn có thể không tạo đủ lực để khởi động xe, đổi hướng hoặc dừng xe kịp thời. Rủi ro tăng lên khi:

·         Mặt sàn gồ ghề, mềm, bẩn hoặc có vật cản

·         Bánh xe bị mòn, kẹt, lệch hoặc có đường kính không phù hợp

·         Xe phải đi qua dốc, gờ cửa hoặc đoạn chuyển tiếp

·         Hàng có trọng tâm cao hoặc phân bố không đều

·         Người lao động phải thao tác lặp lại nhiều lần

·         Không gian hẹp buộc người lao động phải xoay, kéo hoặc dùng tư thế bất lợi

Theo Cơ quan An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Canada, xe đẩy giúp giảm nhu cầu mang vác nhưng hoạt động đẩy, kéo và điều khiển xe vẫn có thể gây quá sức và chấn thương cơ xương khớp.

Khối lượng hàng càng lớn thì quán tính của hệ thống càng cao. Khi đó, xe cần nhiều lực hơn để bắt đầu chuyển động và cần quãng đường hoặc lực hãm lớn hơn để dừng. Trên đường dốc, thành phần trọng lực theo hướng dốc tiếp tục làm tăng lực mà người lao động phải chống lại.

Ma sát lăn cũng thay đổi theo bánh xe và mặt sàn. Một xe chở cùng khối lượng có thể di chuyển tương đối nhẹ trên nền bê tông phẳng nhưng trở nên khó kiểm soát trên nền nứt, thảm mềm hoặc khu vực có mảnh vụn.

Vì vậy, tải trọng danh định là điều kiện bắt buộc nhưng chưa đủ. Tải trọng vận hành chỉ được xem là phù hợp khi cả xe, hàng, tuyến đường và người điều khiển đều nằm trong điều kiện kiểm soát được.

Cách xác định tải trọng phù hợp trước khi sử dụng

Trước mỗi nhiệm vụ, người lao động nên đánh giá tải trọng theo trình tự sau.

Kiểm tra giới hạn do nhà sản xuất công bố

Tìm nhãn tải trọng trên khung xe, mặt sàn, tay đẩy hoặc bảng thông số. Không sử dụng xe khi:

·         Không tìm thấy thông tin tải trọng

·         Nhãn đã mờ hoặc không đọc được

·         Các bộ phận đã bị thay đổi so với cấu hình ban đầu

·         Không xác định được bánh xe hoặc linh kiện thay thế có cùng thông số

Không tự nâng giới hạn tải trọng dựa trên cảm giác rằng khung xe “vẫn còn chắc”. Việc hàn thêm, gia cường mặt sàn hoặc thay bánh xe không tự động làm tăng tải trọng cho phép của toàn bộ thiết bị, bởi giới hạn có thể nằm ở trục, ổ bi, mối nối, tay đẩy hoặc độ ổn định của xe.

Xác định tổng khối lượng hàng

Cộng khối lượng của tất cả kiện hàng, bao gồm vật liệu chứa bên trong, bao bì, khay, thùng, gá đỡ và phụ kiện đi kèm.

Nếu một kiện hàng nặng 24 kg và xe chở 10 kiện, tổng khối lượng hàng là 240 kg. Không được chỉ dựa vào khối lượng trung bình khi các kiện không đồng nhất.

Khi doanh nghiệp đặt giới hạn vận hành nội bộ thấp hơn thông số của nhà sản xuất, người lao động phải tuân theo giới hạn thấp hơn. Giới hạn nội bộ có thể được thiết lập để phản ánh điều kiện sàn, độ dốc, tần suất công việc hoặc đặc điểm của lực lượng lao động.

Thử khả năng kiểm soát trong điều kiện thực tế

Trước khi đi vào tuyến vận chuyển chính, cần thử di chuyển xe tại khu vực an toàn. Người lao động phải có khả năng:

·         Khởi động xe mà không giật mạnh hoặc dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể

·         Duy trì chuyển động với tư thế ổn định

·         Đổi hướng mà hàng không nghiêng hoặc dịch chuyển

·         Dừng xe có kiểm soát

·         Quan sát rõ phía trước và hai bên

OSHA từng khuyến nghị trong một hướng dẫn công thái học chuyên ngành rằng lực đẩy cần thiết nên được giữ dưới 50 pound-force, tương đương khoảng 222 newton. Đây là giá trị tham khảo về lực đẩy, không phải giới hạn khối lượng của xe và cũng không phải mức pháp lý áp dụng phổ quát cho mọi công việc.

Đối với công việc thường xuyên, tải lớn hoặc điều kiện phức tạp, doanh nghiệp nên đo lực khởi động và lực duy trì bằng thiết bị phù hợp, đồng thời đánh giá theo phương pháp công thái học như ISO 11228-2. Tiêu chuẩn này xem xét hoạt động đẩy và kéo toàn thân cùng các yếu tố rủi ro liên quan, thay vì đưa ra một giới hạn kilogram duy nhất cho mọi trường hợp.

Cách xếp hàng để không làm mất ổn định của xe

Một xe không vượt tải vẫn có thể lật nếu hàng được xếp sai.

Trọng tâm của cả xe và hàng càng cao thì mômen gây lật càng lớn khi xe đổi hướng, đi qua gờ hoặc dừng đột ngột. Vì vậy, cần:

·         Đặt kiện nặng ở thấp và gần tâm mặt sàn

·         Phân bố tải đều giữa các bánh

·         Không dồn toàn bộ hàng về một mép hoặc một đầu xe

·         Cố định những kiện có thể lăn, trượt hoặc đổ

·         Không để hàng nhô ra gây va chạm hoặc mắc vào vật cản

·         Không xếp hàng cao đến mức che khuất tầm nhìn

OSHA khuyến nghị không xếp vật liệu trên xe cao hơn tầm mắt vì người lao động phải nghiêng người để nhìn vòng qua tải, làm tăng nguy cơ va chạm và tư thế bất lợi.

Đối với hàng lỏng, hàng rời hoặc vật có thể dịch chuyển, tải trọng động có thể thay đổi khi xe tăng tốc, rẽ hoặc phanh. Một thùng chất lỏng chưa đầy có thể tạo dao động làm lệch trọng tâm. Trong trường hợp này, chỉ giảm khối lượng chưa chắc đã đủ; hàng còn phải được đóng kín, chèn giữ hoặc vận chuyển bằng thiết bị chuyên dụng.

Người lao động cũng không được đứng, ngồi hoặc chở người trên xe đẩy hàng, trừ khi thiết bị được thiết kế và công bố rõ ràng cho mục đích đó. Trọng lượng cơ thể làm thay đổi tải trọng, vị trí trọng tâm và điều kiện chịu lực của xe.

Mặt sàn, độ dốc và bánh xe ảnh hưởng thế nào đến giới hạn sử dụng?

Giới hạn tải trọng trên nhãn thường không thể hiện đầy đủ mọi điều kiện môi trường. Tuyến đường vận chuyển phải được xem là một phần của hệ thống an toàn.

Mặt sàn và vật cản

Sàn phải đủ khả năng chịu tải tổng cộng của xe và hàng, đồng thời phẳng, sạch và không có vật cản. HSE khuyến nghị duy trì thiết bị vận chuyển ở trạng thái tốt và bảo đảm mặt sàn bằng phẳng, không có mảnh vụn.

Một gờ nhỏ có thể làm bánh xe dừng đột ngột. Khi đó, người lao động thường phản xạ bằng cách giật hoặc đẩy mạnh hơn, làm tăng tải lên vai, lưng và tay. Hàng xếp cao cũng có thể tiếp tục chuyển động theo quán tính và đổ về phía trước.

Độ dốc

Trên đường dốc, tải trọng phù hợp thường thấp hơn mức có thể vận chuyển trên nền phẳng. Người lao động phải kiểm soát thêm thành phần trọng lực kéo xe xuống dốc.

Không nên tự xử lý xe tải nặng trên dốc khi thiếu phanh, thiết bị chống trôi hoặc người hỗ trợ đã được phân công. Khi xe mất kiểm soát, không đứng phía trước để dùng cơ thể chặn xe.

Đối với xe hai bánh, việc nghiêng xe để cân bằng tải còn làm phát sinh lực nâng theo phương thẳng đứng. OSHA lưu ý rằng khi người lao động hạ góc của xe kéo tay để đi lên dốc, họ phải đồng thời tạo lực đẩy ngang và lực nâng, làm tăng tải lên vai, lưng và chân.

Bánh xe

Bánh xe quyết định phần lớn khả năng lăn và điều khiển. Cùng một tải trọng, bánh lớn thường vượt khe hoặc gờ tốt hơn bánh nhỏ, nhưng lựa chọn bánh còn phụ thuộc vật liệu mặt sàn, không gian quay đầu, tốc độ và cấu tạo xe.

Không sử dụng xe khi bánh:

·         Không quay tự do

·         Bị mòn lệch hoặc nứt vỡ

·         Có ổ bi lỏng

·         Không cùng kích thước theo thiết kế

·         Bị quấn dây, màng nhựa hoặc vật liệu khác

·         Không còn cơ cấu khóa hoặc phanh cần thiết

Khi xe bỗng cần lực đẩy lớn hơn bình thường, không nên chỉ giảm tải rồi tiếp tục làm việc. Đây có thể là dấu hiệu bánh xe, ổ bi, trục hoặc mặt sàn đang có vấn đề cần được kiểm tra.

Những nguyên tắc người lao động phải tuân thủ khi vận hành

Trước khi sử dụng, người lao động cần kiểm tra nhanh khung, mặt sàn, tay đẩy, bánh xe, trục, phanh và cơ cấu giữ hàng. Nếu phát hiện nứt, cong, mối hàn hỏng, bánh kẹt hoặc chi tiết lỏng, phải ngừng sử dụng và báo cho người phụ trách.

Trong quá trình di chuyển:

·         Ưu tiên đẩy thay vì kéo khi điều kiện cho phép để dễ quan sát và duy trì tư thế ổn định

·         Giữ hai tay ở vị trí kiểm soát tốt, không quấn dây hoặc buộc tay vào xe

·         Di chuyển với tốc độ đủ chậm để có thể dừng trước vật cản

·         Giảm tốc trước khi rẽ, qua cửa hoặc đi vào khu vực giao cắt

·         Giữ tay và chân tránh các điểm kẹp giữa xe với tường, kệ hoặc máy móc

·         Không để xe trôi tự do

·         Không dùng xe hỏng, xe không rõ tải trọng hoặc xe không phù hợp với loại hàng

·         Chia nhỏ tải hoặc sử dụng thiết bị có trợ lực khi lực đẩy vượt khả năng kiểm soát

Khu vực vận chuyển phải có lối đi đủ rộng, được dọn sạch và tổ chức để hạn chế va chạm. Các yêu cầu chung về an toàn vật liệu cũng nhấn mạnh rằng việc lưu trữ và sắp xếp hàng không được tạo nguy cơ trượt, đổ hoặc sập.

Luật An toàn, vệ sinh lao động của Việt Nam đặt ra khuôn khổ trách nhiệm bảo đảm điều kiện làm việc an toàn. Người sử dụng lao động phải tổ chức đánh giá và kiểm soát nguy cơ, cung cấp thông tin, hướng dẫn và duy trì thiết bị làm việc phù hợp; người lao động có trách nhiệm tuân thủ quy trình, sử dụng đúng phương tiện và báo cáo nguy cơ hoặc sự cố.

Do đó, người lao động không nên tự quyết định tăng tải, thay đổi kết cấu xe hoặc tiếp tục vận hành khi đã nhận thấy điều kiện không an toàn. Việc hoàn thành nhanh một chuyến hàng không quan trọng hơn khả năng kiểm soát xe trong toàn bộ hành trình.

Giới hạn tải trọng xe đẩy phải được hiểu là giới hạn kỹ thuật cao nhất do nhà sản xuất công bố, không phải mức tải mặc định cho mọi công việc. Một chuyến vận chuyển chỉ an toàn khi khối lượng hàng không vượt giới hạn, hàng được phân bố ổn định, xe ở tình trạng tốt, tuyến đường phù hợp và người lao động có thể khởi động, điều khiển, đổi hướng và dừng xe mà không phải dùng lực quá mức.

Khi không xác định được tải trọng, xe có dấu hiệu hư hỏng, hàng che khuất tầm nhìn hoặc tuyến đường có độ dốc và vật cản vượt khả năng kiểm soát, biện pháp đúng là dừng công việc, báo cáo người phụ trách và lựa chọn phương án vận chuyển khác.